De blokfluit in de renaissance en de barok

blokfluit

De blokfluit was een zeer geliefd instrument in de renaissance en barok. Zo bezat Hendrik VIII op het einde van zijn leven niet minder dan 78 blokfluiten, schreef Antonio Vivaldi prachtige blokfluitconcerto’s en componeerde Bach zowat 25 cantates met blokfluit.

 

Renaissanceblokfluiten verschillen in bouw van de barokmodellen. Ze hebben een bijna cilindrische binnenboring en grote vingergaten. Dit geeft een stevige klank, maar beperkt de ambitus tot een octaaf en een sext. Traktaten van onder andere Virdung (Basel, 1511), Agricola (Wittenberg, 1528) en Ganassi (Venetië, 1535) bevatten beschrijvingen en afbeeldingen van deze blokfluiten. Bij Praetorius (Wolfenbüttel, 1618) en Mersenne (Parijs, 1636) vinden we zelfs afbeeldingen van de volledige blokfluitfamilie, gaande van de  'Garklein Exilent' van ca. 15 cm tot en met de grootbas-blokfluit van ca. 2 m. Deze instrumenten worden nu nog steeds bespeeld in homogene consorts (enkel blokfluiten) of in samenspel met zang, luiten, viola da gamba's en klavecimbel (broken consort).

In de loop van de 17de eeuw evolueert de blokfluit van een ensemble-instrument naar een solo-instrument. Er verschijnen boekjes zoals 'Der Fluytenlusthof' (Amsterdam, 1649) en 'Der Gooden Fluyt-Hemel' (Amsterdam, 1644): prachtige getuigenissen van variatiereeksen op gekende deuntjes van toen, wellicht gespeeld op de 1-delige, licht conische blokfluitjes die heel vaak te zien zijn in de iconografie van de eerste helft van de 17de eeuw.

 

De zoektocht naar soepele instrumenten met een groot bereik zet zich voort en leidt tot het ontwerpen van het barokmodel door de musici en bouwers uit de familie Hotteterre. Rond 1660 maakt de cilindrische boring definitief plaats voor een smallere, conische buis (vergemakkelijkt de hoge noten) en worden de 1-delige blokfluiten vervangen door 3-delige instrumenten (zorgt voor een preciezere afwerking).

 

Overal ter wereld zijn er historische blokfluiten bewaard. Ook in de Belgische musea vindt men heel wat instrumenten. Zowel het MIM in Brussel als het Vleeshuis in Antwerpen bezitten zeer interessante blokfluiten. Hier een overzicht van de voornaamste instrumenten: